Juf, toen ik luisterde naar mijn voeten, zeiden ze dat ze blij waren dat ik goed voor ze zorgde.
Wat is lichaamsbewustzijn eigenlijk?
Alvorens redenen te benoemen waarom het belangrijk is om lichaamsbewustzijn bij kinderen te stimuleren, wil ik allereerst iets meer delen over wat lichaamsbewustzijn nu eigenlijk is.
De definitie die ik gebruik luidt als volgt:
Lichaamsbewustzijn is de bewuste waarneming en het begrip van het eigen lichaam, overeenkomend met de lichamelijke sensaties die men voelt.
Lichaamsbewustzijn is het besef dat je een lichaam hebt, dat bestaat uit verschillende lichaamsdelen, organen, weefsels en cellen, allemaal met verschillende uiterlijke kenmerken. En het gaat verder dan dat: het beslaat ook het bewustzijn van je lichaamshouding, hoe je beweegt, het ruimtelijk bewustzijn (waar je lichaam zich bevindt in de ruimte), je bewegingsmogelijkheden en het gewaarzijn van de fysieke sensaties in je lichaam.
Met een goed ontwikkeld lichaamsbewustzijn ben je in staat te luisteren naar de signalen van je lijf. Je kunt de taal van je lichaam verstaan en je bewust worden van hoe het met je gaat. Lichaamsbewustzijn maakt het mogelijk keuzes te maken die je gezondheid en welzijn dienen.
Waarom is het stimuleren van lichaamsbewustzijn belangrijk voor de ontwikkeling van het kind?
Hier zijn 12 redenen:
1. Het brengt het kind in contact met het lichaam
Wanneer we het lichaamsbewustzijn stimuleren, wordt de aandacht verplaatst naar het lichaam en naar wat daar waarneembaar is. Zo maakt het kind een bewuste verbinding met het lichaam. Ik noem dit het “thuiskomen” in het lichaam, wat essentieel is voor het verder ontwikkelen van lichaamsintelligentie en zelfbewustzijn.
2. Het stimuleert het ontdekken van het zelf en het zelfbeeld
Jonge kinderen nemen het lichaam waar als iets wat losstaat van het zelf. Door het lichaamsbewustzijn te stimuleren, leren en ervaren kinderen dat zij een eenheid vormen met hun lichaam.
3. Het kind leert de taal van het lichaam verstaan
Door het stimuleren van lichaamsbewustzijn wordt het kind zich bewust van fysieke sensaties en leert het te onderscheiden wat goed/fijn voelt en wat niet. Ook leert het oorzaken van ongemak en welbevinden te ontdekken.
4. Het kind leert te zorgen voor het lichaam
Wanneer het kind de signalen van het lichaam waarneemt en het verband ontdekt met gemaakte keuzes, leert het dat het invloed heeft op het eigen welzijn en de eigen gezondheid.
5. Het kind leert het eigen lichaam te respecteren
Wanneer een kind kennis opdoet over het lichaam en begrip verwerft van onder andere anatomie en fysiologie, ontstaat er een intiemere relatie met het lichaam. Daarbij worden waardering en respect voor het eigen lichaam positief beïnvloed. Als het kind begrijpt en ervaart op welke manieren het lichaam hem dient en in wat voor wonderlijk voertuig hij leeft, heeft dit vaak als effect dat het kind gemotiveerd raakt om goed voor het lichaam te zorgen.
6. Het kind vergroot zijn bewegingsvocabulaire en bewegingsvaardigheden (kinesthetische intelligentie)
Lichaamsbewustzijn stimuleert het kind zich bewust te worden van hoe het beweegt en leert het te bewegen op een manier die goed is voor het lichaam, waarbij de unieke anatomie wordt gerespecteerd. Daarnaast stimuleert het de nieuwsgierigheid naar nieuwe bewegingsmogelijkheden.
7. Het kind leert de aangeboren wijsheid van het lichaam te gebruiken
Lichaamsbewustzijn leert het kind af te stemmen op de aangeboren wijsheid van het lichaam en zo het lichaam te gebruiken als kompas.
8. Het kind ontwikkelt een positieve relatie met het lichaam, wat zorgt voor een positief lichaamsbeeld en gevoel van eigenwaarde
Lichaamsbewustzijn zorgt ervoor dat het kind zich comfortabel voelt met het eigen lichaam, wat een positief effect heeft op het gevoel van eigenwaarde en het lichaamsbeeld.
9. Het kind leert effectiever omgaan met stressvolle situaties
Wanneer het kind lichaamsbewust is, kan het signalen van stress eerder herkennen en benoemen. In het algemeen worden deze signalen pas opgemerkt als de spanningen al behoorlijk zijn opgelopen. Klachten als hartkloppingen, hoofdpijn en maagpijn zijn dan voelbaar. Met een groter lichaamsbewustzijn kan het kind deze alarmsignalen in een vroeger stadium benoemen en oplossingen zoeken, eventueel samen met de docent of ouder(s)/verzorger(s). Dit draagt bij aan het vergroten van de veerkracht.
10. Het stimuleert de weerbaarheid van het kind
Door een vergroot lichaamsbewustzijn kan het kind zijn grenzen eerder en beter aanvoelen. Dit maakt het mogelijk die grenzen te communiceren en zo tijdig voor zichzelf op te komen.
11. Het stimuleert de autonomie van het kind
Hoe meer het kind leert vertrouwen op de wijsheid van zijn lichaam en de fysieke signalen serieus leert nemen, hoe makkelijker het wordt om een eigen koers te varen in het leven en daarbij trouw te blijven aan zichzelf. Dit helpt het kind zich staande te houden in een omgeving en maatschappij waarin veel externe prikkels en verwachtingen aanwezig zijn.
12. Het kind wordt bewust van de verbondenheid tussen lichaam, geest en emoties
Lichaamsbewustzijn is essentieel om het kind het verband te leren ervaren tussen lichaam, geest en emoties. Het maakt het kind bewust van het feit dat bepaalde fysieke signalen verband kunnen houden met emoties, en dat deze emoties weer verband kunnen houden met bepaalde gedachten.
Vanuit dit besef kan het kind leren dat het veranderen van gedachten een positief effect kan hebben op het fysieke en emotionele welzijn. Dit bekrachtigt de zelfredzaamheid.
Het gebrek aan informatie over het menselijk lichaam in onze jaren van onderwijs is verrassend, omdat het ons huis is voor een heel leven. – Andrea Olsen
Het moge duidelijk zijn dat het bezitten van lichaamsbewustzijn een zeer essentiële levensvaardigheid is, zeker in de moderne en uitdagende tijd waarin we leven. Een tijd waarin onze fysieke, emotionele en mentale gezondheid en ons welzijn onder druk staan door de voortdurende uitnodiging om te presteren. Dit geldt niet alleen voor volwassenen, maar zeker ook voor kinderen.
Dit komt tot uiting in de toename van spanningsklachten, angstklachten, zogenoemde SOLK-klachten (Somatisch Onvoldoende Verklaarde Lichamelijke Klachten) en zelfs burn-outklachten bij kinderen. Het stimuleren van lichaamsbewustzijn bij kinderen is altijd belangrijk geweest en is mijns inziens nu belangrijker dan ooit. Daarom pleit ik ervoor dat het stimuleren van lichaamsbewustzijn een basisonderdeel gaat vormen van het curriculum in het primair onderwijs.
